การกราบ (อภิวาท)

การกราบ (อภิวาท)

เป็นการแสดงความเคารพอ่อนน้อมถ่อมตนสูงสุดกว่า กิริยาอาการแสดงความเคารพทั้งหลาย ทั้งในทางโลก และทางธรรม การกราบพระรัตนตรัย นิยมกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ ซึ่งประกอบด้วยองค์ ๕ คือ หัวเข่า ๒ ฝ่ามือ ๒ หน้าผาก ๑ ให้จรดลงแนบกับพื้น และกราบ ๓ ครั้ง ๑. การเตรียมกราบ โดยอุบาสกนั่งท่าเทพบุตรและอุบาสิกานั่งท่าเทพธิดา วางมือทั้งสองไว้บนหน้าตัก ๒. กราบ ซึ่งมีจังหวะปฏิบัติ ๓ จังหวะ คือ จังหวะที่ ๑ “อัญชลี” คือ ยกมือขึ้นประนมระหว่างอก จังหวะที่ ๒ “วันทา” คือ ยกมือขึ้นประนม โดยให้นิ้วหัวแม่มือทั้งสองอยู่ระหว่างคิ้วปลายนิ้วชี้จรดหน้าผาก จังหวะที่ ๓ “อภิวาท” คือ หมอบกราบลงให้หน้าผากจรดพื้นในระหว่างฝ่ามือทั้งสองวางฝ่ามือแบราบลง แนบกับพื้นห่างกันหนึ่งฝ่ามือ สำหรับอุบาสกนิยมให้ข้อศอกทั้งสองต่อกับเข่าทั้งสอง ส่วนอุบาสิกานิยม ให้ข้อศอกทั้งสองขนาบเข่า ๓. เงยหน้าขึ้น อยู่ในท่านั่งคุกเข่า แล้วปฏิบัติตามจังหวะเดิม ๑-๒-๓ จนครบ ๓ ครั้ง ๔. ยกขึ้นจบ เมื่อเงยหน้าขึ้นครั้งที่ ๓ จึงเสร็จพิธี สำหรับการกราบพระภิกษุสงฆ์ต้องคุกเข่าทั้ง ๒ ข้างลง แล้วเดินเข่าเข้าไปได้ระยะใกล้พอสมควร จึงนั่งคุกเข่าลงกราบ แล้วเดินเข่าถอยหลังออกมาเล็กน้อย จากนั้นยืนขึ้นเดินถอยเฉียงออกไป

			การกราบบุคคล การกราบบุคคลจะกระทำเฉพาะผู้มี อาวุโสมาก เช่น บิดา มารดา ครูบาอาจารย์ที่มี อายุสูง โดยกราบไม่แบบมือนิยมกราบเพียง ครั้งเดียวมีวิธีปฏิบัติดังนี้ ๑. นั่งพับเพียบแบบเก็บเท้าตะแคงตัวด้านข้าง ไปทางบุคคลที่จะกราบนั้น ๒. หมอบลงกับพื้น พร้อมกับวางแขนขวาลงกราบกับ พื้นตลอด ครึ่งแขนจากข้อศอกถึงมือตั้งสันมือขึ้น วางแขนซ้ายลงคู่กับแขนขวา มือทั้งสองแนบชิด แบบประนมมือให้ศอกขวาอยู่ข้างลำตัวศอกซ้าย ต่อเข่าขวา
๓. ก้มศรีษะลงให้หน้าผากจรดสันมือ ปลายนิ้วชี้อยู่ระหว่างคิ้ว อย่ายกหัวแม่มือขึ้นมารับหน้าผากเป็นอันขาด และให้กราบเพียง ๑ ครั้ง เรียกการกราบแบบนี้ว่า กราบลงศอกแล้วเงยหน้าขึ้นอยู่ในท่านั่งพับเพียบ หรืออยู่ในท่าหมอบแล้วแต่กรณี ๔. เมื่อลุกขึ้นจากการหมอบ ใช้วางแขนทั้งสองข้างราบกับพื้น ยกส่วนสะโพกขึ้นก่อนแล้วยกตัวขึ้นตาม คลานเข่าถอยหลังออกมาเล็กน้อย จึงลุกขึ้นยืนเฉียงออกมา อย่าหันหลังให้แล้วเดินออกมาจะเป็นกิริยา ที่ขาดความเคารพ

	น่าเสียดาย...ถ้าไม่รู้
	การกราบพ่อแม่ ก่อนรับผ้าไตรเข้าขอบรรพชาอุปสมบทนั้น นิยมกราบแบบ เบญจางคประดิษฐ์และกราบ ๓ ครั้ง เพราะถือว่าพ่อแม่เป็นพระอรหันต์ของลูก การกราบพระรัตนตรัย ๓ ครั้ง มีจุดมุ่งหมายว่า ครั้งที่ ๑ เป็นการระลึกถึงคุณของพระพุทธ ครั้งที่ ๒ ระลึกถึงคุณของพระธรรม ครั้งที่ ๓ เป็นการระลึกถึงคุณของพระสงฆ์ วัตถุประสงค์ของการกราบ ๓ ลักษณะ คือ ยิ่งกราบยิ่งเมื่อย เป็นการกราบตาม ๆ กัน ไม่รู้วัตถุประสงค์ชัดเจน, ยิ่งกราบยิ่งงมงาย เช่น กราบขอหวย, ยิ่งกราบยิ่งมีปัญญา คือ กราบเพื่อระลึกถึงคุณพระรัตนตรัย

การเคารพศพ

       ๑. เดินเข่าเข้าไปในระยะพอสมควร เพื่อเตรียมกราบพระพุทธรูปก่อน
       ๒. เมื่อถึงหน้าพระพุทธรูป นั่งคุกเข่าประนมมือและกราบพระพุทธรูปแบบเบญจางคประดิษฐ์ ๓ ครั้ง
       ๓. เดินเข่าไปกราบศพ

            ก. ถ้าผู้ตายมีอายุมาก ให้นั่งพับเพียบเก็บปลายเท้าใช้กราบแบบตั้งมือ ๑ ครั้ง
            ข. ถ้าพระภิกษุสงฆ์มรณภาพขณะที่ยังอุปสมบทอยู่ ให้กราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ ๓ ครั้ง
            ค. ถ้าเป็นศพของผู้อายุต่ำกว่า, วัยต่ำกว่า ให้นั่งพับเพียบในลักษณะสำรวม มือประสานกัน