ในเส้นทางของการเป็นมนุษย์ สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่เพียงแค่การเกิดมาเพื่อใช้ชีวิตให้ผ่านไปวัน ๆ แต่คือการตระหนักถึงคุณค่าของการสั่งสมความดีและการสร้างบารมี ดังเช่นเรื่องราวที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถา ซึ่งช่วยยกใจให้เราเห็นว่า แม้แต่สัตว์เดรัจฉานก็ยังรู้จักการสละชีวิตเพื่อเป็นทาน
ในสมัยอดีตกาล เมื่อครั้งพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังเป็นพระโพธิสัตว์ ท่านได้เสวยพระชาติเป็น "กระต่ายป่า" อาศัยอยู่ร่วมกับสหายอีก 3 ตัว คือ ลิง สุนัขจิ้งจอก และนาค (สัตว์ที่อาศัยริมลำธาร) สัตว์ทั้งสี่ตัวนี้มีความรักในการทำบุญและรักษาศีล โดยมีกระต่ายป่าเป็นหัวหน้าคอยให้โอวาทว่า
"ท่านจะต้องฝึกทำทาน รักษาศีล และวันพระจะต้องนั่งสมาธิ รักษาศีลแปด เราจะไม่ฆ่าสัตว์กันนะ"
เมื่อถึงวันพระจันทร์เต็มดวง กระต่ายโพธิสัตว์ได้บอกให้สหายทั้งสามเตรียมหาอาหารไว้เพื่อทำทานหากมีสมณชีพราหมณ์ผ่านมา สหายทั้งสามต่างก็ไปหาอาหารเตรียมไว้ตามวิสัยของตน นาคไปหาปลาตะเพียน สุนัขจิ้งจอกไปหาเนื้อย่าง ลิงไปหามะม่วงป่า แต่ฝ่ายกระต่ายโพธิสัตว์นั้นกลับมานึกพิจารณาว่า
"เราไม่อาจจะให้หญ้าแก่ผู้มาขอได้ สมณชีพราหมณ์คงไม่มีใครกินหญ้าแบบเรา แม้งาและข้าวสารของเราก็ไม่มีสักอย่าง..."
ด้วยจิตที่ตั้งมั่นในการให้ทาน กระต่ายจึงตัดสินใจสละชีวิตของตนเองเป็นทาน โดยคิดว่าเดี๋ยวจะเอาชีวิตทั้งเนื้อทั้งตัวนี่แหละยกให้เขา จะเอาไปฆ่าไปแกงอย่างไรก็ได้ ความตั้งใจนี้ส่งผลให้ที่ประทับของพระอินทร์เกิดอาการ "ร้อน" ขึ้นมา พระอินทร์จึงแปลงกายเป็นพราหมณ์ลงมาทดสอบ เมื่อกระต่ายเห็นพราหมณ์จึงบอกให้ก่อกองไฟ และตั้งจิตดวงหนึ่งขึ้นมาว่า "เราจะกระโดดเข้ากองไฟนี้ เพื่อย่างตัวเองให้เป็นอาหารแก่พราหมณ์"
ด้วยอานุภาพแห่งความเสียสละและบารมีของพระโพธิสัตว์ ปาฏิหาริย์ได้เกิดขึ้น ไฟนั้นกลับไม่เผาผลาญร่างของกระต่ายเลย พระอินทร์จึงยกย่องเชิดชูและวาดรูปกระต่ายไว้บนดวงจันทร์ เพื่อให้ผู้คนเห็นไปตลอดกาลว่านี่คือตัวอย่างของผู้ที่มีจิตใจเสียสละ ให้ผู้อื่นมากกว่าจะรับมาเพื่อตัวเอง
จากเรื่องราวของกระต่ายป่า พระอาจารย์สัจจาธิโกได้ให้แนวทางในการปรับใช้ว่า ในชีวิตคนเรามีสักกี่ครั้งที่เราจะกล้าตัดสินใจทำความดีอย่างเอาชีวิตเป็นเดิมพัน การเอาชีวิตเป็นเดิมพันในที่นี้ไม่ได้หมายความว่าต้องไปกระโดดกองไฟเหมือนกระต่ายเสมอไป แต่หมายถึง "ใจที่เด็ดเดี่ยว"
ความตั้งใจที่ไม่มีข้อแม้: "ให้ตายเถอะ ต่อให้มีคนเอาปืนมาจี้ให้ฉันทำความชั่ว ฉันจะไม่ทำ... แม้จะเสี่ยงอันตรายแต่ถ้าได้ทำความดีแล้วฉันพร้อม"
การไม่ปล่อยชีวิตให้เป็นโมฆะ: คนที่เกิดมาเล่น ๆ เพลิน ๆ โดยไม่ได้ทำอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน เรียกว่า "โมฆะบุรุษ" คือคนที่ตายไปโดยไม่ทันได้สั่งสมความดี ดังนั้นต้องตัดสินใจซ้ำแล้วซ้ำอีกเพื่อใช้ชีวิตที่เกิดมาให้คุ้มค่าในการสร้างบารมี
การใช้ชีวิตอย่างมีปัญญา: การเอาชีวิตเป็นเดิมพันต้องประกอบด้วยปัญญา เพราะการมีชีวิตอยู่นานคือการมีโอกาสสร้างความดีได้ยาวนานกว่าการรีบตัดทอนอายุขัยตัวเอง
หากเราอยากเริ่มต้นใช้ชีวิตให้ "คุ้มค่า" และ "ประณีต" ยิ่งขึ้น สามารถเริ่มได้จาก 2 เรื่องใกล้ตัว:
เราเป็นเราในวันนี้ได้เพราะมีคนซัพพอร์ตเต็มไปหมด ตั้งแต่คนเกี่ยวข้าว คนดูแล คนให้กำลังใจ เมื่อเราตระหนักถึงความเมตตาของผู้อื่น เราจะคลายจากความหลงตัวตน คลายจากความทะนงผิด ๆ และใช้ชีวิตอย่างมีสติและขอบคุณปัจจุบันมากขึ้น
การทำความสะอาดบ้าน การจัดระเบียบชีวิต หรือการตั้งใจทำอะไรก็ตามอย่างละเอียดถี่ถ้วน คือการฝึกอยู่กับปัจจุบัน เมื่อเราประณีต ใจจะเริ่มนิ่งและคลายจากกิเลส ลดโลภะ โทสะ และโมหะลงได้
"เผลอเมื่อไหร่ก็รู้ตัวเมื่อนั้น พลาดครั้งใดก็เริ่มใหม่ครั้งนั้น งงครั้งใดก็เอาใหม่ครั้งนั้น... ไม่มีความจำเป็นต้องไปเฆี่ยนตีหรือลงโทษตัวเอง แค่เริ่มต้นใหม่ด้วยใจที่เย็น ๆ"
สำหรับท่านที่ชอบวางแผนอนาคตจนเกิดความกังวล หรือจมอยู่กับความเศร้าในอดีต พระอาจารย์ได้ให้แง่คิดว่า:
ยอมรับความไม่แน่นอน: ต่อให้วางแผนดีแค่ไหน ไม่มีทางที่ทุกอย่างจะออกมาได้ดั่งใจ 100% หน้าที่ของเราคือทำปัจจุบันให้ดีที่สุดไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น
เคลมศรัทธาในตัวเองคืนมา: ต้องเชื่อมั่นว่าไม่ว่าชีวิตจะเลือกทางผิด หรือเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝัน ชีวิตฉันก็จะมีหนทางที่ไปต่อได้เสมอ เปรียบเหมือนการขับรถหลงทาง มันก็ยังมีทางใหม่ให้เลี้ยวเสมอ
หาความหมายให้ชีวิต: สำหรับคนที่ใช้ชีวิตไปวัน ๆ ต้องหยุดตั้งคำถามว่าโลกนี้มันทุกข์เป็นธรรมดา ถ้าไม่หาความหมายหรือความดีใส่ตัว ชีวิตที่ถูกใช้ไปก็จะมีแต่ความหนักอึ้ง
ชีวิตมนุษย์นั้นสั้นนัก ดังคำที่ว่า "วื๊บเดียวเดี๋ยวก็จบไปแล้ว" การสั่งสมความดีจึงเป็นเรื่องที่รอไม่ได้ ขอให้เราเป็นมนุษย์ที่ฉลาด มีปัญญาในการสอนตัวเอง และใช้ชีวิตอย่างทุ่มเทเพื่อการสร้างบารมี เหมือนดังกระต่ายโพธิสัตว์ที่ยอมสละได้แม้เพียงเพื่อรักษาใจที่อยากจะให้ทานอย่างแท้จริง
พระอาจารย์สัจจาธิโก
ฟังเพิ่มเติมได้ที่
