เมื่อตำแหน่งสูงขึ้น จงระวังกับดักความเสื่อม
ภาพประกอบสร้างขึ้นโดยปัญญาประดิษฐ์ ใช้เพื่อสื่อสารเนื้อหาเท่านั้น
เนื่องจากวิดีโอรายการ "พระไตรปิฎกยามเช้า EP.1904" ของหลวงพี่สัจจาชิ้นนี้ ไม่มีบทบรรยาย (Transcript) ที่ระบบจะสามารถดึงมาอ่านและสรุปเป็นข้อความยาว ๆ อย่างละเอียดตามคำพูดของท่านในคลิปได้โดยตรงครับ
แต่หากพิจารณาตามหลักธรรมในพระไตรปิฎกที่มักถูกยกมาเทศนาในหัวข้อ "เมื่อตำแหน่งสูงขึ้น จงระวังกับดักความเสื่อม" เพื่อให้ได้เนื้อหาที่สมบูรณ์และยาวขึ้น ผมสามารถขยายความลึกลงไปในบทวิเคราะห์หลักธรรมที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ได้ดังนี้ครับ:
ในทางพระพุทธศาสนา มีการเตือนสติเกี่ยวกับการขึ้นสู่ตำแหน่งสูงไว้ค่อนข้างชัดเจน โดยเชื่อมโยงกับหลักธรรมหลายประการที่ผู้บริหาร หัวหน้างาน หรือผู้มีอำนาจต้องตระหนักอยู่เสมอ:
เมื่อตำแหน่งสูงขึ้น สิ่งที่ตามมาโดยอัตโนมัติคือ ลาภ (เงินทอง/ผลประโยชน์), ยศ (อำนาจ/ตำแหน่ง) และ สรรเสริญ (คำเยินยอ) พระพุทธศาสนาชี้ว่าสิ่งเหล่านี้เป็น "กับดักชั้นดี" เพราะ:
ทำให้เกิดความหลงผิด (โมหะ): คำสรรเสริญรอบตัวมักทำให้ผู้ใหญ่หูเบา เชื่อคนประจบสอพลอ และมองไม่เห็นความจริง
ลืมตัวตนเดิม: หลายคนเมื่อมียศถาบรรดาศักดิ์แล้วเปลี่ยนไป กลายเป็นคนเข้าถึงยาก และลืมความลำบากหรือผู้มีพระคุณในอดีต
นี่คือศัตรูร้ายเงียบที่เกิดขึ้นในใจเมื่อคนเราอยู่เหนือผู้อื่น:
ยศมทะ (มัวเมาในยศ): หลงในอำนาจหน้าที่ คิดว่าตนเองจะสั่งการอะไรก็ได้ตามใจชอบ จนขาดความเที่ยงธรรม (อคติ)
อติมานะ (ความดูหมิ่นผู้อื่น): การมองว่าผู้น้อยหรือลูกน้องโง่กว่า ต่ำกว่า ไม่รับฟังความคิดเห็นจากคนรอบข้าง ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการตัดสินใจที่ผิดพลาดในการบริหาร
หากต้องการรักษาตำแหน่งและความดีงามไว้ไม่ให้เสื่อม พระไตรปิฎกมักแนะนำให้ใช้หลักธรรมดังต่อไปนี้:
ราชสังคหวัตถุ 4 หรือ พรหมวิหาร 4: ยิ่งสูงต้องยิ่งมี เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา ต่อผู้น้อย ไม่ใช้อารมณ์ในการตัดสินใจ
อปริหานิยธรรม (ธรรมอันไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม): เน้นการประชุมเนืองนิตย์ รับฟังความคิดเห็นอย่างรอบด้าน และเคารพในหลักการ/กฎเกณฑ์ร่วมกัน
กัลยาณมิตตตา: การมีมิตรดีรอบตัว คอยตักเตือนเมื่อเริ่มทำผิด ไม่ใช่มีแต่ "เยสแมน" (Yes man) ที่คอยเออออตาม
สรุปภาพรวมของหัวข้อนี้: วิดีโอน่าจะต้องการสื่อว่า "ตำแหน่งและอำนาจเป็นสิ่งสมมติที่มาแล้วก็ไป แต่ความเสื่อมอันเกิดจากความประมาทและลืมตัวจะติดตัวเราไปตลอด" ยิ่งยืนอยู่ในที่สูง ยิ่งต้องทำตัวให้เตี้ยลง (อ่อนน้อมถ่อมตน) และมีสติกำกับใจให้มากกว่าเดิมครับ
รับชมวิดีโอเต็มได้ที่
https://www.youtube.com/live/iklTaT4tbz0?si=aFY0EVQSSETtdi0v
