เอตทัคคะ..พระภิกษุผู้เลิศ

วันที่ 17 เมย. พ.ศ.2548

.....เอตทัคคะ เป็นตำแหน่งทางพุทธศาสนาที่พระบรมศาสดาประทานแต่งตั้งให้ ผู้มีความรู้ความสามารถเด่นกว่าท่านอื่นๆ ในด้านนั้น และแต่ละตำแหน่ง มีเพียงรูปเดียว ท่านเดียวเท่านั้น เอตทัคคะในพระพุทธศาสนา :: หมวด ภิกษุ ( ๔๑ ท่าน) :: หมวด ภิกษณี ( ทั้งหมด ๑๓ ท่าน) :: หมวด อุบาสก ( ทั้งหมด ๑๐ ท่าน) :: หมวด อุบาสิกา ( ทั้งหมด ๑๐ ท่าน)

เหตุผลที่พระพุทธองค์ทรงยกย่องพุทธบริษัททั้ง 4 ไว้ในตำแหน่ง คือ

๑ . ได้รับการยกย่องตามเรื่องที่เกิดขึ้น ( อัตถุปปัตติโต ) ได้แสดงความสามารถให้ปรากฏ โดยสอดคล้องกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น

๒ . ได้รับการยกย่องตามที่ได้สะสมบุญมาในอดีตชาติ ( อาคมันโต ) พร้อมทั้งตั้งจิตปราถนา เพื่อบรรลุตำแหน่งนั้นด้วย

๓ . ได้รับการยกย่อง ตามความเชี่ยวชาญ ( จิณณวสิโต ) เฉพาะเรื่องเป็นพิเศษ

๔ . ได้รับการยกย่องตามความสามารถเหนือผู้อื่น ( คุณาติเรกโต ) ที่มีความสามารถอย่างเดียวกัน

  • พระอัญญาโกณฑัญญะ เอตทัคคะในทางรัตตัญญู
    ร่วมทำนายพระลักษณะ / เป็นปัญจวคีย์ออกบวชติดตามพระสิทธัตถะ / พระสงฆ์รูปแรกในพุทธศาสนา / ได้รับยกย่องทางรัตตัญญู
  • พระอุรุเวลกัสสปเถระ เอตทัคคะในทางผู้มีบริวารมาก
    บวชเป็นฤาษีชฎิล / ละลัทธิเดิม / ได้รับยกย่องในทางผู้มีบริวารมาก
  • พระสารีบุตรเถระ ( อัครสาวกฝ่ายขวา) เอตทัคคะในทางผู้มีปัญญา
    เบื่อโลกจึงออกบวช / ได้รับยกย่องในทางผู้มีปัญญา / เทศน์โปรดโยมแม่แล้วนิพพาน
  • พระมหาโมคคัลลานเถระ ( อัครสาวกฝ่ายซ้าย) เอตทัคคะในทางผู้มีฤทธิ์
    พระบรมศาสดา ทรงแสดงอุบายแก้ง่วงแก่พระโมคคัลลานะ / ได้รับยกย่องในทางอิทธิฤทธิ์ / ถูกโจรทุบ เพราะบุพกรรมของท่าน / กราบทูลลานิพพาน
  • พระปุณณมันตานีบุตรเถระ เอตทัคคะในทางผู้เป็นพระธรรมกถึก
    ปฏิบัติอย่างไรสอนอย่างนั้น / สนทนาธรรมกับพระสารีบุตร
  • พระกาฬุทายีเถระ เอตทัคคะในทางผู้นำตระกูลให้เลื่อมใส
    แจ้งข่าวพระบรมศาสดาเสด็จ
  • พระนันทเถระ เอตทัคคะในทางผู้สำรวมอินทรีย์
    จำใจบวช / เปรียบอดีตเจ้าสาวเหมือนลิงแก่ / ได้รับยกย่องเป็นผู้สำรวมอินทรีย์
  • พระราหุลเถระ เอตทัคคะในทางผู้ใคร่ในการศึกษา
    ทูลขอทรัพย์สมบัติ / ได้รับยกย่องเป็นผู้ใคร่การศึกษา / ต้นบัญญัติห้ามภิกษุนอนร่วมกับอนุปสัมบัน
  • พระอุบาลีเถระ เอตทัคคะในทางผู้ทรงพระวินัย
    ขอบวชตามเจ้าศากยะ / ตัดสินคดีภิกษุณีท้อง / ปฐมสังคายนาวิสัชนาพระวินัย
  • พระภัททิยเถระ เอตทัคคะในทางผู้เกิดในตระกูลสูง
    บวชเพราะเพื่อนชวน / เปล่งอุทานว่า สุขหนอ ๆ
  • พระอนุรุทธเถระ เอตทัคคะในทางผู้มีทิพยจักษุญาณ

ไม่รู้จักคำว่า “ ไม่มี” / เรียนเรื่องการทำนา / ตายดีกว่าถ้าไม่ได้บวช / ให้อุบาลี
กัลบกบวชก่อน / ได้รับยกย่องผู้มีทิพยจักษุญาน / ปฐมเหตุประเพณีทอดผ้าบังสุกุล- ผ้าป่า / พระพุทธองค์ช่วยเย็บจีวร

  • พระอานนท์เถระ เอตทัคคะในทางผู้เป็นพหูสูตร ผู้มีสติ ผู้มีคติ ผู้มีความเพียร และเป็นพุทธอุปัฏฐาก
    ได้รับเลือกเป็นพุทธอุปัฏฐาก / ทูลขอพร ๘ ประการ / นิพพานกลางอากาศ
  • พระโมฆราชเถระ เอตทัคคะในทางผู้ยินดีในจีวรเศร้าหมอง
    ทดสอบการตรัสรู้ / กราบทูลถามปัญหาเป็นคนที่ ๑๕
  • พระปิณโฎลภารทวาชเถระ เอตทัคคะในทางผู้บันลือสีหนาท
    โทษของการไม่รู้ประมาณในอาหาร / พระปิณโฑลภารทวาชะเหาะขึ้นไปเอาบาตร / ได้รับยกย่องในทางผู้บันลือสีหนาท
  • พระมหากัจจายนเถระ เอตทัคคะในทางผู้อธิบายความย่อให้พิสดาร
    กราบทูลขอแก้ไขพุทธบัญญัติ / พระเถระแปลงร่าง
  • พระสีวลีเถระ เอตทัคคะในทางผู้มีลาภมาก
    พระพุทธองค์และหมู่ภิกษุอาศัยบุญพระสีวลี / ได้รับยกย่องในทางผู้มีลาภมาก
  • พระโสณกุฏิกัณณเถระ เอตทัคคะในทางผู้มีวาจาไพเราะ
    อยู่ชนบทบวชพระยาก / เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค / ถวายพระธรรมเทศนา / ได้รับยกย่องในทางผู้
    มีวาจาไพเราะ
  • พระมหากัสสปเถระ เอตทัคคะในทางผู้ทรงธุดงค์
    ปิปผลิมาณพถูกแปลงสาร / สภาพชีวิตครองคู่ / ได้รับยกย่องในทางผู้ทรงธุดงค์ / ขับไล่นางเทพธิดา / เป็นประธานปฐมสังคายนา
  • พระราธเถระ เอตทัคคะในทางผู้ว่าง่าย
    ทรงอนุญาตการอุปสมบทด้วยวิธีญัตติจตุตถกรรม / ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้ว่าง่ายสอนง่าย
  • พระลกุณฏกภัททิยเถระ เอตทัคคะในทางผู้พูดเสียงไพเราะ
    คนแคระก็บวชได้ / ถูกล้อเลียนว่าเป็นสามเณร / ได้รับยกย่องว่าพูดเสียงไพเราะ
  • พระทัพพมัลลบุตรเถระ เอตทัคคะในทางผู้จัดเสนาสนะ
    ประสูติบนเชิงตะกอน / โกนผมเสร็จก็บรรลุอรหันต์ / ได้รับยกย่องทางจัดเสนาสนะ
  • พระพากุลเถระ เอตทัคคะในทางผู้ไม่มีโรคาพยาธิ
    คลอดจากท้องคนเข้าไปอยู่ในท้องปลา / ได้รับยกย่องว่าเป็นผู้ไม่มีโรคาพาธ
  • พระวักกลิเถระ เอตทัคคะในทางศรัทธาวิมุตติ
    บวชเพราะอยากชมพระรูปโฉม / ถูกขับไล่ไปโดดเขาตาย
  • พระมหากัปปินเถระ เอตทัคคะในทางผู้ให้โอวาทภิกษุ
    ทรงทราบข่าวพระรัตนตรัยเกิดขึ้นในโลก / พระมหากัปปินะเปล่งอุทานว่า “ สุขหนอ ๆ”
  • พระอุปเสนเถระ เอตทัคคะในทางผู้นำซึ่งความเลื่อมใส
    แค่ ๑ พรรษาตั้งตนเป็นอุปัชฌาย์ / เป็นต้นบัญญัติเรื่องตั้งอุปัชฌาย์ / ความปรารถนาบรรลุผล
  • พระเรวตขทิรวนิยเถระ เอตทัคคะในทางผู้อยู่ป่า
    ๗ ขวบได้แต่งงาน / หนีเมียบวช / พระพุทธองค์เสด็จเยี่ยม / พระหลวงตานินทาพระเถระ
  • พระสุภูมิเถระ เอตทัคคะในทางอรณวิหารและทักขิเณยยบุคคล
    ออกบวชคราวฉลองพระเชตวัน / พักกลางแจ้งฝนจึงแห้งแล้ง
  • พระพาหิยเถระ เอตทัคคะในทางขิปปาภิญญา
    เรือแตกแต่รอดตาย / อรหันต์เปลือย / เดินทางทั้งวันทั้งคืน / ตรัสรู้เร็วพลัน
  • พระวังคีสเถระ เอตทัคคะในทางผู้มีปฏิภาณ
    รับจ้างดีดกะโหลก / บวชเพื่อเรียนมนต์
  • พระโสณโกฬิวิสเถระ เอตทัคคะในทางผู้ปรารภความเพียร
    มีขนอ่อนนุ่มขึ้นที่ฝ่าเท้า / ทรงแนะนำให้ทำความเพียรเหมือนพิณ ๓ สาย / มูลเหตุทรงอนุญาตให้
    ภิกษุสวมรองเท้าได้
  • พระโสภิตเถระ เอตทัคคะในทางระลึกปุพเพนิวาสานุสติญาณ
    ได้รับยกย่องในทางระลึกบุพเพนิวาสานุสติ
  • พระนัทกเถระ เอตทัคคะในทางผู้ให้โอวาสภิกษุณี
    หลีกเลี่ยงแสดงธรรมแก่ภิกษุณี
  • พรกังขาเรวตเถระ เอตทัคคะในทางผู้เพ่งด้วยฌาณ
    แอบนั่งฟังธรรมท้ายสุด / เหตุที่ได้นามว่ากังขาเรวตะ
  • พระมหาปันถกเถระ เอตทัคคะในทางผู้เจริญวิปัสสนา
    ธิดาเศรษฐีหนีตามชายหนุ่ม / มาอยู่กับตายายจึงได้บวช / ได้รับยกย่องในทางผู้เจริญวิปัสสนา
  • พระจูฬปันถกเถระ เอตทัคคะในทางผู้ชำนาญในมโนมยิทธิ
    เพราะปัญญาทึบพี่ชายไล่สึก / ประกาศความเป็นอรหันต์ / บุพกรรมของพระจูฬปันถก
  • พระกุณฑธานเถระ เอตทัคคะในทางผู้จับสลากเป็นที่หนึ่ง
    มีหญิงสาวตามทุกย่างก้าว / กรรมเก่าของท่าน / พระเจ้าปเสนทิโกศลพิสูจน์ความจริง /
    สุขภาพกายดีจิตก็ดีด้วย
  • พระรัฐบาลเถระ เอตทัคคะในทางผู้บวชด้วยศรัทธา
    บวชด้วยศรัทธาแรงกล้า / บิดามารดาอ้อนวอนให้สึก
  • พระกุมารกัสสปเถระ เอตทัคคะในทางผู้แสดงธรรมอันวิจิตร
    พระเจ้าปเสนทิโกศลขอลูกภิกษุณีไปเลี้ยง / พระเถระต่อว่ามารดา / ได้รับยกย่องว่าแสดงธรรมอย่างวิจิตร
  • พระมหาโกฏฐิตเถระ เอตทัคคะในทางผู้แตกฉานในปฏิสัมภิทา ๔
    ทิ้งพราหมณ์ถือพุทธ / เป็นผู้แตกฉานเพราะชอบถามปัญหา
  • พระสาคตเถระ เอตทัคคะในทางผู้ชำนาญเตโชสมาบัติ
    แสดงฤทธิ์ช่วยชาวบ้าน / พระเถระเมาเหล้า ( ต้นบัญญัติห้ามดื่มสุรา)
  • พระปิลินทวัจฉเถระ เอตทัคคะในทางผู้เป็นที่รักใคร่ของเทพยดา
    เบื่อโลกจึงออกบวช / มีปกติเรียกคนอื่นว่า “ คนถ่อย” / ถูกเพื่อนภิกษุทูลฟ้องพระพุทธเจ้า

.