ทีฆีติโกสลชาดก
บางครั้ง คนที่เรารอคอยจะแก้แค้นมาตลอดชีวิต...อาจมานอนหลับอยู่ตรงหน้าเราไม่มีทหารไม่มีองครักษ์ไม่มีใครเข้ามาช่วยเขาได้ในมือของเรามีดาบและคนที่นอนอยู่ตรงนั้น...คือคนที่ ฆ่าพ่อแม่ของเรา และยึดราชสมบัติของครอบครัวเราไปหากเป็นคุณ คุณจะทำอย่างไร? ทีฆาวุกุมารเคยต้องตอบคำถามนี้ด้วยตัวเองและคำตอบของเขา ทำให้เรื่องราวที่ควรจบลงด้วยเลือด กลับจบลงในแบบที่ไม่มีใครคาดคิด
พระเจ้าพาราณสีเคยเป็นศัตรูของครอบครัวเขา ถึงขั้นฆ่าพ่อและแม่ของทีฆาวุกุมาร แล้วเข้าครอบครองราชสมบัติวันหนึ่ง เหตุการณ์พลิกผันอย่างไม่น่าเชื่อทีฆาวุกุมารกับพระเจ้าพาราณสีอยู่ด้วยกันในป่าพระราชาไม่รู้ว่าชายที่อยู่ใกล้พระองค์คือใครและในที่สุด พระองค์ก็หลับลง...โดยหนุนศีรษะอยู่บนตักของทีฆาวุกุมารชายหนุ่มก้มมองใบหน้าของพระราชานี่คือคนที่เขาตามหามานานไม่มีทหารอยู่รอบตัวไม่มีใครขัดขวาง
ไม่มีใครแม้แต่จะรู้ว่าเกิดอะไรขึ้นทีฆาวุกุมารจับพระจุฬาของพระราชาไว้มืออีกข้างชักดาบออกมาคมดาบถูกยกขึ้นเหนือร่างของชายที่กำลังหลับในใจของเขามีเพียงความคิดเดียว“วันนี้ เราจะฆ่าคนที่ฆ่าพ่อแม่ของเรา”เขาตั้งใจจะฟันศัตรูตรงหน้าให้ขาดเป็นชิ้น ๆแต่ก่อนที่ดาบจะตกลง...บางสิ่งกลับดังขึ้นในความทรงจำ
ทีฆาวุกุมารหยุดมือทันทีเขาคิดว่า“ต่อให้ต้องเสียชีวิต เราก็จะไม่ทำลายคำสอนที่พ่อแม่เคยให้ไว้”ความแค้นยังอยู่ดาบยังอยู่ในมือศัตรูก็ยังอยู่ตรงหน้าแต่เขาเลือกที่จะไม่ฟันลงไป เมื่อผู้ล่ากลายเป็นผู้ถูกล่าทีฆาวุกุมารปลุกพระราชาขึ้นเมื่อพระเจ้าพาราณสีลืมพระเนตร พระองค์พบว่าตัวเองตกอยู่ในอำนาจของชายหนุ่มอย่างสมบูรณ์ทีฆาวุกุมารจึงถามว่า“ข้าแต่มหาราช ตอนนี้พระองค์ตกอยู่ในมือของข้าพระองค์แล้ว ยังมีหนทางใดที่จะช่วยให้พระองค์รอดพ้นจากความตายได้อีกหรือ?”
พระราชารู้ดีว่าสถานการณ์เป็นอย่างไรจึงตอบตามตรงว่า“เมื่อเราตกอยู่ในอำนาจของเจ้าเช่นนี้แล้ว เราก็มองไม่เห็นหนทางใดที่จะช่วยชีวิตเราได้” ทีฆาวุกุมารมองพระราชาตรงหน้าเขาสามารถฆ่าได้ไม่มีใครห้ามและถ้าพูดถึงเหตุผลในการแก้แค้น...เขามีมากกว่าคนส่วนใหญ่เสียอีกแต่สิ่งที่เขาพูดต่อจากนั้น กลับไม่ใช่คำประกาศแก้แค้นสิ่งที่เงินซื้อไม่ได้ทีฆาวุกุมารกล่าวว่าเมื่อชีวิตเดินทางมาถึงช่วงสุดท้าย ทรัพย์สินไม่สามารถช่วยอะไรเราได้
ต่อให้มีเงินมหาศาลเพียงใด หากความตายมาถึงตรงหน้า เงินเหล่านั้นก็ซื้อชีวิตกลับคืนมาไม่ได้สิ่งที่ยังมีคุณค่าจริง ๆ คือ การกระทำที่ถูกต้อง และคำสอนที่ดีที่เราเคยได้รับสำหรับทีฆาวุกุมาร สิ่งนั้นก็คือคำสอนของพ่อและแม่คำสอนที่กำลังหยุดดาบในมือของเขาอยู่ในเวลานี้ “ความแค้น”“เขาทำเราไว้ เราต้องเอาคืน”ทีฆาวุกุมารกล่าวว่าคนที่เก็บความคิดเอาไว้ในใจว่า“คนนี้เคยด่าเรา”“คนนี้เคยทำร้ายเรา”“คนนี้เคยเอาชนะเรา”“คนนี้เคยขโมยของของเรา”ตราบใดที่ยังยึดความคิดเหล่านั้นไว้ความเป็นศัตรูก็ไม่มีวันจบเพราะทุกครั้งที่นึกถึงสิ่งที่อีกฝ่ายทำ ความโกรธก็กลับมาใหม่
และเมื่อเราเอาคืน...อีกฝ่ายก็มีเหตุผลที่จะเอาคืนเราอีกครั้งจากคนหนึ่งไปสู่อีกคนจากครั้งหนึ่งไปสู่อีกครั้งวงจรนี้จึงไม่มีวันสิ้นสุดทีฆาวุกุมารจึงกล่าวหลักที่เป็นหัวใจของเรื่องว่า“เวรไม่เคยระงับด้วยการจองเวรเวรจะสงบลงได้ เมื่อฝ่ายหนึ่งหยุดสร้างเวรต่อ” นี่ไม่ใช่คำพูดของคนที่ไม่เคยถูกทำร้ายแต่เป็นคำพูดของชายที่กำลังถือดาบอยู่เหนือคนที่ฆ่าพ่อแม่ของตัวเอง
ดาบที่ควรกลายเป็นอาวุธแห่งการแก้แค้นสุดท้ายกลับไม่มีเลือดของใครติดอยู่เลยศัตรูสองคนเดินกลับเมืองด้วยกันพระเจ้าพาราณสีพาทีฆาวุกุมารกลับเข้าสู่พระนครเมื่อมาถึง พระองค์เรียกเหล่าอำมาตย์มารวมตัวกันจากนั้นจึงเปิดเผยความจริงต่อหน้าทุกคน“ชายคนนี้คือ ทีฆาวุกุมาร พระโอรสของพระเจ้าโกศล”
คนทั้งหลายต่างรู้ดีว่านั่นหมายความว่าอะไรแต่พระราชาตรัสต่อว่า“เขามีโอกาสฆ่าเรา”“แต่เขากลับไว้ชีวิตเรา”“เพราะฉะนั้น เราก็จะไม่ทำร้ายเขาเช่นกัน”พระราชาไม่ได้หยุดเพียงแค่นั้นพระองค์ยกพระธิดาให้แก่ทีฆาวุกุมารและคืนราชสมบัติที่เคยเป็นของพระบิดาให้เขาปกครองจากคนสองคนที่ควรกลายเป็นศัตรูกันไปตลอดชีวิตทั้งสองกลับเลือกยุติความแค้นและนับจากนั้นมา พระราชาทั้งสองพระองค์ก็อยู่ร่วมกันอย่างสงบและเป็นมิตร
นี่คือเหตุผลที่คำสอนในเรื่องไม่ได้บอกว่า“จงชนะศัตรูให้ได้”แต่กลับบอกว่าต้องมีใครสักคนหยุดก่อนไม่เช่นนั้น เวรก็เพียงเปลี่ยนมือไปเรื่อย ๆพระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้เพราะอะไร?เมื่อเรื่องราวจบลง พระพุทธเจ้าทรงย้อนกลับมายังเหล่าภิกษุชาวโกสัมพีที่กำลังมีความขัดแย้งกันพระองค์ต้องการให้พวกเขาเห็นว่าในอดีต แม้ชายคนหนึ่งจะต้องเผชิญหน้ากับผู้ที่ฆ่าพ่อแม่และยึดราชสมบัติของครอบครัว เขายังสามารถระงับความแค้นของตนเอง และรักษาคำสอนของพ่อแม่ไว้ได้
แล้วเหตุใดผู้ที่กำลังปฏิบัติธรรม จึงจะยอมให้การทะเลาะและความโกรธครอบงำตนเอง?จากนั้น พระองค์ทรงเปิดเผยว่าบิดามารดาของทีฆาวุกุมารในครั้งนั้น ต่อมาได้เกิดเป็นตระกูลมหาราชส่วน ทีฆาวุกุมารผู้ที่ยืนถือดาบอยู่ตรงหน้าศัตรู แต่เลือกที่จะไม่ฟันลงไปก็คือ พระพุทธเจ้าในอดีตชาติ
